Vết phèn vàng nâu trên gạch nhà tắm là gỉ sắt, đôi khi lẫn mangan, từ nước giếng khoan hoặc nước nhiễm phèn bám lại khi khô. Vết mới và nhẹ có thể chà bằng chanh hoặc giấm trộn baking soda. Vết dày, lâu ngày thì dùng nước tẩy gỉ, tẩy phèn cho gạch men có axit oxalic hoặc axit nhẹ khác, đeo găng, mở cửa và làm theo hướng dẫn trên chai. Javen không tẩy được phèn, có khi còn làm vết sẫm hơn.
| Mức độ | Cách xử lý | Không nên | Khi nào gọi thợ |
|---|---|---|---|
| Vàng nhẹ, mới | Chanh, giấm + baking soda, bàn chải | Javen | Không |
| Vàng cam, đọng ở ron | Axit citric đậm, bàn chải ron | Bàn chải sắt | Ron đã mục, bong |
| Nâu đỏ dày nhiều năm | Nước tẩy gỉ, tẩy phèn cho gạch men | Axit HCl đặc tự pha | Diện tích lớn, gạch nhám |
| Trên đá tự nhiên | Chất tẩy gỉ trung tính dành cho đá | Giấm, chanh, mọi loại axit | Cần thợ chuyên đá |
Nhận biết phèn và bẩn thường
Phèn có màu vàng, cam, nâu đỏ, đậm nhất ở chỗ nước chảy qua và đọng lại: chân vòi, quanh rãnh thoát, dưới xô chứa nước, lòng bồn cầu. Xà phòng và nước rửa sàn thông thường không làm vết nhạt đi.
Vết đen, xám thường là mốc hoặc cặn bẩn, xử lý khác. Vết trắng đục là cặn vôi. Nhà dùng nước giếng khoan hay gặp cả phèn lẫn cặn vôi.
Chuẩn bị
- Găng tay cao su dày, kính bảo hộ nếu dùng nước tẩy mạnh.
- Bàn chải lông cứng bằng nhựa, bàn chải chà ron.
- Chanh, giấm trắng, baking soda, hoặc bột axit citric.
- Nước tẩy phèn, tẩy gỉ cho gạch men nếu vết nặng.
- Khăn cũ để che đá tự nhiên, kim loại mạ.
Cách tẩy phèn vết nhẹ bằng nguyên liệu trong bếp
- Mở cửa, bật quạt hút.
- Rắc baking soda lên vết phèn.
- Vắt chanh hoặc xịt giấm lên. Hỗn hợp sẽ sủi bọt.
- Để 10 đến 15 phút.
- Chà bằng bàn chải nhựa, chà ron bằng bàn chải nhỏ.
- Xả nước sạch, lau khô.
Axit citric cho kết quả tốt hơn chanh vì pha đậm được: khoảng 2 đến 3 muỗng canh bột trong 1 lít nước ấm, đổ lên vết, để 20 đến 30 phút rồi chà.
Cách tẩy phèn vết dày bằng nước tẩy chuyên dụng
- Đọc nhãn chai. Chọn loại ghi dùng cho gạch men, sứ vệ sinh, tẩy gỉ hoặc tẩy phèn. Nhiều loại có axit oxalic, một chất tẩy gỉ hiệu quả nhưng độc nếu nuốt phải và gây kích ứng da.
- Đeo găng, kính, mở cửa.
- Che chân tường đá, bậc đá marble, vòi mạ màu bằng khăn khô.
- Thử trên một ô gạch ở góc khuất: bôi, để thời gian như hướng dẫn, chà và xả. Xem gạch có bị mất bóng, đổi màu không.
- Bôi lên vết phèn, để đúng thời gian ghi trên chai, không để khô trên gạch.
- Chà bằng bàn chải nhựa.
- Xả thật nhiều nước.
- Cất chai ngoài tầm tay trẻ em.
Không tự pha axit clohydric (HCl) đặc hay dùng loại axit tẩy công nghiệp. Axit mạnh ăn mòn ron gạch, làm mờ men, bốc hơi độc trong nhà tắm kín.
Tuyệt đối không trộn với javen
Nước tẩy phèn, giấm, chanh, axit citric đều là axit. Theo CDC, javen gặp axit sinh khí clo, gặp amoniac sinh khí cloramin, gây ho, khó thở, tổn thương phổi. Nhiều nhà vừa đổ javen tẩy mốc vừa đổ nước tẩy phèn trong cùng một buổi, rất nguy hiểm trong phòng tắm nhỏ. Nếu đã dùng javen, xả sạch và thông gió trước, làm phèn vào hôm khác. Thấy mùi hắc, cay mắt thì ra ngoài ngay, mở cửa. Khó thở, tức ngực thì gọi 115.
Gạch nhám, ron gạch và đá tự nhiên
Gạch nhám, gạch chống trơn: phèn ăn sâu vào lỗ nhỏ của mặt gạch. Cần bàn chải cứng hơn và có thể phải lặp lại vài lần.
Ron gạch: ron xi măng hút phèn mạnh, sau khi tẩy có thể không trắng như cũ. Ron đã mục thì nên cạo và trét lại.
Đá marble, đá vôi, đá hoa cương đánh bóng: không dùng giấm, chanh, axit citric hay nước tẩy phèn gốc axit. Đá gốc canxi bị axit ăn mòn, mất bóng ngay. Dùng chất tẩy gỉ dành riêng cho đá, hoặc gọi thợ đá.
Ngăn phèn bám lại
Tẩy xong mà nước vẫn nhiễm phèn thì vài tuần sau sẽ vàng lại. Cách triệt để là lọc nước:
- Lắp bộ lọc phèn đầu nguồn cho nước giếng khoan (cột lọc có vật liệu khử sắt, mangan).
- Lau khô sàn sau khi tắm, không để nước đọng.
- Dội rửa sàn mỗi tuần bằng nước pha chút axit citric.
Câu hỏi thường gặp
Cách tẩy phèn trên gạch bằng chanh có hiệu quả không?
Có với vết mới và nhẹ. Rắc baking soda, vắt chanh lên, để 10 đến 15 phút rồi chà. Vết phèn dày nhiều năm thì chanh không đủ, cần nước tẩy phèn chuyên dụng.
Cách tẩy phèn trong ống nước có làm được không?
Phèn trong đường ống thường cần xúc rửa đường ống hoặc thay đoạn ống, việc của thợ nước. Tại nhà nên lắp bộ lọc đầu nguồn để phèn không tiếp tục vào ống. Không đổ axit mạnh vào đường ống.
Cách tẩy phèn trên bồn cầu?
Xả bớt nước trong lòng bồn, dùng nước tẩy gỉ hoặc tẩy phèn cho sứ vệ sinh, để theo thời gian trên chai rồi chà bằng chổi cọ bồn cầu. Không dùng cùng lúc với nước tẩy bồn cầu có clo hoặc javen.
Vì sao dùng javen mà vết vàng trên gạch không hết?
Javen tẩy màu hữu cơ và diệt mốc, nhưng không hòa tan gỉ sắt. Vết phèn cần axit hoặc chất tẩy gỉ. Nhớ xả sạch javen và thông gió trước khi đổi sang chất tẩy phèn.